ਇਬਾਦਤ ਖ਼ਾਨਾ
ਅਜ਼:
ਟੀਪੂ ਸਲਮਾਨ ਮਖ਼ਦੂਮ
1581
ਫ਼ਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ
ਅਕਬਰ ਦੀ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਵਹੁਟੀ ਮਾਰੀਆ ਉਹਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਚਹਿਲ ਕਦਮੀ ਪਈ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਅਕਬਰ ਦਾ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਉਹਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਦਾ, ਪਰ ਜਾਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ; ਇਬਾਦਤ ਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਆਲਮ ਉਹਨੂੰ ਉਡੀਕਦੇ ਪਏ ਸਨ।
"ਬੱਸ ਕਰ ਜਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਜਾਣ ਦੇ। ਅੱਜ ਰਾਤ ਮੈਂ ਇਬਾਦਤ ਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਲੰਘਾਉਣੀ ਹੈ।" ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਰੀਆ ਦੀ ਲਚਕੀਲੀ ਤੇ ਮੁਲਾਇਮ ਨੰਗੀ ਵੱਖੀ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਅਜ਼ ਦਿੱਲੀ ਤਾ ਪਾਲਮ
ਲੇਖਕ
ਟੀਪੂ ਸਲਮਾਨ ਮਖ਼ਦੂਮ
1803
1803 ਵੀ ਦੁਨੀਆ
ਦੀ
ਤਾਰੀਖ਼ ਦਾ ਅਜੀਬ
ਵਰ੍ਹਾ
ਸੀ। ਯੌਰਪ
ਵਿੱਚ
ਨਪੋਲੀਅਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ
ਜੰਗਾਂ
ਪਿਆ
ਕਰਦਾ
ਸੀ
ਤੇ
ਦੁਨੀਆ
ਦੀ
ਦੂਜੀ
ਨੁੱਕਰ
'ਤੇ
ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ
ਮਾਰਬਰੀ ਬਨਾਮ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ
ਜੇ
ਹਕੂਮਤ
ਆਈਨ
ਦੇ
ਖਿਲਾਫ
ਕੋਈ
ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਤੇ
ਅਦਾਲਤਾਂ ਏਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਰੱਦ
ਕਰ
ਸਕਦੀਆਂ ਨੇਂ।
ਇਹੀ ਵਰ੍ਹਾ ਸੀ ਜਿਹਦੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉਦਾਸ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਲਾਚਾਰ, ਨਾਲੇ ਬੁੱਢਾ। ਓਹਦੀਆਂ ਅਜ਼ੀਮੁਲ ਸ਼ਾਨ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਮੀਨਾਰ ਭਾਦੋਂ ਦੀ ਨਿਖਰੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਿੱਕੇ ਪਏ ਸਨ। ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਜੰਗ ਹਾਰ ਕੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕੰਪਨੀ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਪਨਾਹੀ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਕੰਪਨੀ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਏਹ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਨੇ ਜ਼ਮੁਰਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਲਜੂਕ ਵਜ਼ੀਰੇ ਆਜ਼ਮ ਨਿਜ਼ਾਮੁਲ ਮੁਲਕ ਤੂਸੀ ਦੀ ਅਜ਼ੀਮ ਕਿਤਾਬ "ਸਿਆਸਤ ਨਾਮਾ" ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਓਹ ਵਾਕਿਆ ਸੁਣਾਏ ਜਿਹਦੇ ਵਿੱਚ ਜੰਗੇ ਬਲਖ਼ ਹਾਰ ਕੇ ਉਮਰ ਬਿਨ ਲੇਥ ਨੇ ਏਨਾ ਈ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਅਮੀਰ ਸਾਂ, ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅਸੀਰ।
ਸਮਹ ਦੁਆਰ
ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਓਹਦੇ
ਰੰਗ
ਟੀਪੂ ਸਲਮਾਨ ਮਖ਼ਦੂਮ
(ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ
ਅਨੁਵਾਦਿਤ)
ਹੜੱਪਾ
ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ
ਅੰਗ - ੧
ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ
ਜੁਆਨ ਘੋੜੇ 'ਤੇ
ਬੈਠਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁੱਕ ਕੇ ਉਹਨੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੂਲੀਆਂ ਪੱਟ ਕੇ ਖਾਧੀਆਂ 'ਤੇ ਫੇਰ ਘੋੜੇ 'ਤੇ
ਜਾ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਘਰ ਅੱਪੜ ਕੇ ਉਹਨੇ ਪੱਗ ਲਾਹੀ, ਘੜੇ
ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ 'ਤੇ ਮੰਜੀ ਉੱਤੇ ਲੰਮਾ ਪੈ ਗਿਆ।
ਜੇ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਮੰਜ਼ਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਏ, ਤੂੰ ਦੱਸ ਭਾਈ ਇਹ ਕਿਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦਾ ਏ, 'ਤੇ ਮੈਂ ਫੱਸੂੜੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ, ਪੰਜ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ 'ਤੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨੇਂ। ਓਹੀ ਕਿਸਾਨ, ਓਹੀ ਖੇਤ, ਓਹੀ ਹਲ, ਓਹੀ ਬੈਲ, ਓਹੀ ਘੋੜੇ, ਓਹੀ ਘੜੇ, ਓਹੀ ਬਰਾਦਰੀਆਂ 'ਤੇ ਓਹੀ ਸ਼ਰੀਕੇ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੀਵਨ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸੀ। ਐੱਸ ਕਰਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਫਸਲਾਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਵੈਰ। ਘੁੜ-ਦੌੜਾਂ, 'ਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਠੇਲਿਆਂ ਦੇ ਮੁਆਸ਼ਕੇ। ਵਿਆਹਵਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ 'ਤੇ ਜਨਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵੈਣ।
ਦੀਹਾੜ
ਟੀਪੂ ਸਲਮਾਨ ਮਖ਼ਦੂਮ
(ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਲਿਪੀਅੰਤਰਿਤ)
ਟਾਈ ਫੜ ਕੇ ਓਹਨੇ ਗਲੇ ਇਚ ਪਾਈ ਤੇ ਗੰਢ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ੋਨ ਚੁੱਕ ਕੇ ਓਬਰ ਤੋਂ ਟੈਕਸੀ ਮੰਗਾਈ। ਐਪ ਨੇ ਕਰਾਏ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਚਾਰ ਸੌ ਤੋਂ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਸੌ ਤੀਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੋਹਰ ਟਾਊਨ ਤੋਂ ਮਾਲ ਰੋਡ ਤੀਕਰ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਤੇਰਾਂ ਚੌਦਾਂ ਮੀਲਾਂ ਦਾ ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਏ ਸੀ ਆਲੀ ਗੱਡੀ ਨੇ ਓਹਨੂੰ ਘਰੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਡਾਢੇ ਟਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਓਹ ਕਹੇ ਪਹੁੰਚਾਣਾ ਸੀ। ਤਮੀਜ਼ਦਾਰ ਡਰੇਵਰ ਅੱਗੇ ਤੇ ਸਾਬ ਬਣ ਕੇ ਓਹ ਪਿੱਛੇ। ਚਾਰ ਸੌ ਰੁਪੱਈਏ ਏਹਨਾਂ ਟੋਰਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਐਪ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕੇ ਗੱਡੀ ਤਿੰਨ ਮਿੰਟਾਂ ਇਚ ਅਪੜ ਜਾਵੇਗੀ। ਓਹਨੇ ਫ਼ੋਨ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਫਟਾਫਟ ਟਾਈ ਦੀ ਗੰਢ ਮਾਰ ਕੇ ਜੁਰਾਬਾਂ ਬੂਟ ਪਾਏ ਤੇ ਉੱਤੋਂ ਕੋਟ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਇੱਕ ਬੋਝੇ ਇਚ ਪਰਸ ਤੇ ਦੂਜੇ ਇਚ ਫ਼ੋਨ ਪਾਇਆ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਈ ਓਹਦਾ ਟਾਕਰਾ ਮਾਲੀ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀ proceedings ਦੀ ਮਿੱਖ
ਲੇਖਕ
ਮਖ਼ਦੂਮ ਟੀਪੂ ਸਲਮਾਨ (ਲਹੌਰ)
Benjamin Nathan Cardozo ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਨਾਥਨ ਕੋਰਡੋਵਜ਼ੋ, 1938 - 1880، ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਜੱਜ ਸਨ। ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੈਕਚਰ ਦਿੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਨੇਚਰ ਔਫ਼ ਜੁਡੀਸ਼ਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਛਪੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਾਰਰਿਵਾਈ ਤੇ ਗਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ ਏ ਜਿਹੜਾ ਜੱਜ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਜੱਜ ਕਰਦਾ ਏ। ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰ ਵਿਚ ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ਰਮਾਂਦੇ ਨੇਂ:
ਜਲਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼; ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਥਾ
ਲੇਖਕ
ਮਖ਼ਦੂਮ ਟੀਪੂ ਸਲਮਾਨ (ਲਹੌਰ)
ਜਲਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਕਤਲਾਮ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੁਹ ਕੋਹਣ ਦੀ ਇਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਏ। 1757 ਵਿਚ ਬੰਗਾਲ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਰੰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਦੇ ਹਂਦੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਪੰਜਾਬ ਸਭ ਤੋਂ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹੱਥੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, 1849 ਵਿਚ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ੂਨੀ ਜੰਗਾਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਈਆਂ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫ਼ੌਜੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਤ, ਜਿਹਦੀ ਵਜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਏ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੜੀ ਖਲਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਭਨਣ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਬਥੇਰੀਆਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਕਾ ਕੇ ਉਰਦੂ ਲਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਤੇ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਾਇੰਸ ਬਿਨਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਸਕਦਾ?
ਲੇਖਕ
ਮਖ਼ਦੂਮ ਟੀਪੂ ਸਲਮਾਨ
ਅਜ ਕਲ ਸਾਇੰਸ ਦਾਨਾਂ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਬੜਾ ਯੁੱਧ ਪਿਆ ਚਲਦਾ ਏ। ਲਿਖਾਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਾਇੰਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਮਸ਼ੀਨ ਸਮਝਦੀ ਏ। ਨਾ ਉਹ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਭਾਰ ਲੈਂਦੀ ਏ, ਨਾ ਹੀ ਇਨਸਾਨੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੇ ਟ੍ਰੈਡਿਸ਼ਨਜ਼ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਝਦੀ ਏ। ਸਾਇੰਸ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਤਬਾਹੀ ਵਲ ਧਕੇਲੀ ਜਾਂਦੀ ਏ।
Humankind: A Hopeful History by Rutger Bregman
ਹੀਊਮਨ ਕਾਈਂਡ: ਆ ਹੋਪਫ਼ੁਲ ਹਿਸਟ੍ਰੀ
ਲੇਖਕ
ਰਿਟਗਰ ਬ੍ਰੈੱਗਮੈਨ
ਅੱਜ ਤੀਕਰ ਅਸੀਂ ਇਹੀ ਸੁਣਦੇ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਬੰਦਾ ਅਸਲੋਂ ਲਾਲਚੀ, ਜ਼ਾਲਿਮ ਤੇ ਸੈਲਫ਼ੀਸ਼ ਏ, ਤੇ ਇਹ ਵਸੇਬ ਈ ਏ ਜਿਹਨੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਬੰਦੇ ਤਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਏ।
Zen and the Art of Motorcycle Maintenance by Robert M. Pirsig
ਜ਼ੈੱਨ ਐਂਡ ਦਾ ਆਰ੍ਟ ਔਫ਼ ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ ਮੈਂਟੇਨੈਂਸ
ਲੇਖਕ
ਰੌਬਰ੍ਟ ਐੱਮ ਪਰਸਿਗ
ਇਹ ਇਕ ਫ਼ਿਲੌਸੋਫ਼ੀਕਲ ਨਾਵਲ ਏ ਜਹਿੜਾ ਸੱਤਰ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਛੱਪਿਆ ਤੇ ਯੌਰਪ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਮਹੀਨੇ ਬੈਸ੍ਟ ਸੈਲਰ ਰਿਹਾ।
ਬੀਬੀਸੀ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਫ਼ੀਲੌਸੋਫ਼ੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਆਖਿਆ ਏ।
ਸ਼ਾਹਕਾਰ
ਲੇਖਕ
ਮਖ਼ਦੂਮ ਟੀਪੂ ਸਲਮਾਨ
ਦੋ ਉੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਸਿਗਰਟ ਦਾ ਐਂਗਲ ਦਾਗ਼ੀ ਗਈ ਤੋਪ ਦਾ ਸੀ। ਗੋਲਾ ਥੁੱਕਣ ਪਿੱਛੋਂ ਜਿਵੇਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧੂਆਂ ਈ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਏ, ਸਿਗਰਟ ਦੇ ਮੂਹੋਂ ਪੁੰਗਰ ਪੁੰਗਰ ਕੇ ਮੌਲਾਨਾ ਰੂਮੀ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਵਾੰਗ ਗੇੜੇ ਲਾਂਦਾ ਨਚਦਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਕਲ੍ਹ ਦਾ ਕੰਮ ਛੋਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਕੀਲ ਸਾਬ ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਦੀ ਖੱਜਲ ਖਾਰੀ ਅਨਵਾਈੰਡ ਪਏ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਿਸਰਾਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਿਲ ਕਿਲ ਤੇ ਕਨੂਨੀ ਲੜਾਈਆਂ ਦਮਾਗ਼ ਤੋਂ ਰਤ ਵਿਚ ਵਗ ਰਿਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਉੱਥੋਂ ਫਿਫੜੇਆਂ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੋਂ ਸਿਗਰਟ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਓਹ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਟੌਕਜ਼ਿਕ ਸੋਚਾਂ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਪਏ ਫੂਕਦੇ ਹੋਣ। ਕੇਸਾਂ ਦਿਆਂ ਫ਼ਾਈਲਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਮੁਨਸ਼ੀ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਲਾਹ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਹੁਤੇ ਪਾਟੇ ਪੁਰਾਣੇ, ਹੰਡੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਲਫ਼ਾਫ਼ੇ। ਚਾਲ੍ਹੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਸੀ, ਕੋਈ ਸਿਆਪਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੇਸ ਸਾਰੇ ਤਿਆਰ ਸਨ, ਬਸ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਨੀ ਸੀ, ਚੇਤਾ ਰਿਫ਼ਰੈੱਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ। ਦੂਜਾ ਸਿਗਰਟ ਬਾਲ੍ਹ ਕੇ ਫ਼ਾਈਲਾਂ ਖੋਲ ਲਈਆਂ। ਸੂਟੇ ਤੇ ਸੂਟਾ ਮਾਰਦੇ ਪੱਨੇ ਪਲਟੀ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਫ਼ਾਈਲਾਂ ਪਰਾਂ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੇ।
ਸਵੇਰ
ਲੇਖਕ
ਮਖ਼ਦੂਮ ਟੀਪੂ ਸਲਮਾਨ
ਠੰਡ ਨਾਲ ਠਰ ਗਿਆ।
ਟਬ ਵਿਚ ਤੱਤਾ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਫ਼ਟਾ ਫ਼ਟ ਲੀੜੇ ਲਾਹੇ, ਤੇ ਠਰ ਗਿਆ, ਠੰਡ ਨਾਲ। ਅਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਗੀਜ਼ਰ ਦੀ ਹੁਣ ਬਸ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਬਾਲ ਕੇ ਔਹ ਪੈਪ ਵਿਚ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੂਤਰ ਕਰਣ ਲਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਨਲ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਹਥ ਪਾਇਆ, ਤੱਤਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਦੋ ਕੂ ਫ਼ੁਟ ਉੱਤੇ ਟੰਗੇ, ਨੀੱਕੀ ਬਾਲਟੀ ਜਿੱਨੇ ਐਸ ਚੀੱਟੇ ਆਂਡੇ ਨੂੰ ਘੂਰੀ ਕਰਾਈ। ਫ਼ਿਟੇ ਮੂੰਹ, ਵੱਡਾ ਗੀਜ਼ਰ ਬਣਾ ਫਿਰਦਾ ਏ।
Guns, Germs and Steel by Jared Diamond
ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬ ਗੰਨ੍ਜ਼, ਜ੍ਰਮਜ਼ ਐੰਡ ਸ੍ਟੀਲ ਭਾਰੋਂ ਇਹਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨਿਆ ਵਿਚ ਧੁਮਿਆ ਗਿਆ।
ਪਾਪਾ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਵਿਚ ਪਖੇਰੁਆਂ ਉੱਤੇ ਰਿਸ੍ਰਚ ਕਰਦੇ ਉਥੇ ਦੇ ਇਕ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਡਾਇਮੰਡ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਬਈ ਕੀ ਕਾਰਨ ਏ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਚੰਨ ਤੇ ਜਾ ਅਪੜੇ ਓ ਪਰ ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਆਂ, ਜਦਕੇ ਮਹਿਨਤ ਅਤੇ ਸਮਝ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਤਰਹਾਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ।
ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਲ ਏ, ਕੋਲੰਬੋ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸਾਂ। ਇਕ ਗੋਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਉਹਨੂੰ ਸਾਡਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਗ੍ਰੀਟ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਏ। ਮੈਂ ਖਿਜ ਗਿਆ।
ਨਹੀਂ, ਓਹ ਸਾਡਾ ਨਹੀਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਏ।
ਮੈਂ ਤੁਨਕ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
ਤੂੰ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ਿਅਨ ਨਹੀਂ?
ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕਾਵੜ ਚੜ੍ਹੀ। ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਦਸ ਚੁਕਿਆ ਸਾਂ ਮੈਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਂ।
ਠੰਡ ਤੋਂ ਠਰ ਗਿਆਂ। ਬਾਰਡਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੇਰੇ ਕਿਸਾਨ ਭਰਾ ਵੀ ਠਰਦੇ ਹੋਣੇ। ਓਹ ਤੇ ਬੈਠੇ ਵੀ ਖੁੱਲੇ ਅਸਮਾਨ ਥੱਲੇ ਨੇਂ। ਡਾਂਗਾਂ ਖਾਂਦੇ, ਸੋਟੇ ਖਾਂਦੇ, ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਖਾਂਦੇ। ਫੇਰ ਵੀ ਜੁਟੇ ਹੋਏ। ਖਵਰੇ ਰਾਤੀ ਸੌਂਦੇ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਹੋਣੇ? ਐਹ, ਬਈ ਕਲ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਊ, ਜਾਂ ਐਹ ਕਿ ਸਾਡੇ ਬਾਲ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕਲ ਦਾ ਕੀ ਹੋਊ।
