इबादतखाना
रचनाकार:
टीपू सलमान मख़दूम
पंजाबी से अनूदित
1581
फ़तेहपुर सीकरी
अकबर की पुर्तगाली महारानी मारिया उसकी गोद में बैठी
छेड़छाड़ में मसरूफ़ थी। अकबर का मन उसे छोड़कर जाने को कतई नहीं चाह रहा था, मगर जाना भी अनिवार्य था; इबादतखाना में सारा आलम उसका इंतज़ार
कर रहा था।
"बस करो जान-ए-मन, अब मुझे जाने दो। आज की रात मुझे इबादतखाने में गुज़ारनी है।" मुग़ल शहंशाह अकबर ने प्यार से मारिया के लचीले और कोमल नग्न पार्श्व पर हाथ रखकर उसे एक ओर करने का प्रयास किया।
ਇਬਾਦਤ ਖ਼ਾਨਾ
ਅਜ਼:
ਟੀਪੂ ਸਲਮਾਨ ਮਖ਼ਦੂਮ
1581
ਫ਼ਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ
ਅਕਬਰ ਦੀ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਵਹੁਟੀ ਮਾਰੀਆ ਉਹਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਚਹਿਲ ਕਦਮੀ ਪਈ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਅਕਬਰ ਦਾ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਉਹਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਦਾ, ਪਰ ਜਾਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ; ਇਬਾਦਤ ਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਆਲਮ ਉਹਨੂੰ ਉਡੀਕਦੇ ਪਏ ਸਨ।
"ਬੱਸ ਕਰ ਜਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਜਾਣ ਦੇ। ਅੱਜ ਰਾਤ ਮੈਂ ਇਬਾਦਤ ਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਲੰਘਾਉਣੀ ਹੈ।" ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਰੀਆ ਦੀ ਲਚਕੀਲੀ ਤੇ ਮੁਲਾਇਮ ਨੰਗੀ ਵੱਖੀ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਅਜ਼ ਦਿੱਲੀ ਤਾ ਪਾਲਮ
ਲੇਖਕ
ਟੀਪੂ ਸਲਮਾਨ ਮਖ਼ਦੂਮ
1803
1803 ਵੀ ਦੁਨੀਆ
ਦੀ
ਤਾਰੀਖ਼ ਦਾ ਅਜੀਬ
ਵਰ੍ਹਾ
ਸੀ। ਯੌਰਪ
ਵਿੱਚ
ਨਪੋਲੀਅਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ
ਜੰਗਾਂ
ਪਿਆ
ਕਰਦਾ
ਸੀ
ਤੇ
ਦੁਨੀਆ
ਦੀ
ਦੂਜੀ
ਨੁੱਕਰ
'ਤੇ
ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ
ਮਾਰਬਰੀ ਬਨਾਮ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ
ਜੇ
ਹਕੂਮਤ
ਆਈਨ
ਦੇ
ਖਿਲਾਫ
ਕੋਈ
ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਤੇ
ਅਦਾਲਤਾਂ ਏਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਰੱਦ
ਕਰ
ਸਕਦੀਆਂ ਨੇਂ।
ਇਹੀ ਵਰ੍ਹਾ ਸੀ ਜਿਹਦੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉਦਾਸ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਲਾਚਾਰ, ਨਾਲੇ ਬੁੱਢਾ। ਓਹਦੀਆਂ ਅਜ਼ੀਮੁਲ ਸ਼ਾਨ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਮੀਨਾਰ ਭਾਦੋਂ ਦੀ ਨਿਖਰੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਿੱਕੇ ਪਏ ਸਨ। ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਜੰਗ ਹਾਰ ਕੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕੰਪਨੀ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਪਨਾਹੀ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਕੰਪਨੀ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਏਹ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਨੇ ਜ਼ਮੁਰਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਲਜੂਕ ਵਜ਼ੀਰੇ ਆਜ਼ਮ ਨਿਜ਼ਾਮੁਲ ਮੁਲਕ ਤੂਸੀ ਦੀ ਅਜ਼ੀਮ ਕਿਤਾਬ "ਸਿਆਸਤ ਨਾਮਾ" ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਓਹ ਵਾਕਿਆ ਸੁਣਾਏ ਜਿਹਦੇ ਵਿੱਚ ਜੰਗੇ ਬਲਖ਼ ਹਾਰ ਕੇ ਉਮਰ ਬਿਨ ਲੇਥ ਨੇ ਏਨਾ ਈ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਅਮੀਰ ਸਾਂ, ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅਸੀਰ।
अज़ दिल्लई ता पालम
लेखक
टीपू सलमान मख़दूम
पञ्जाबी से तर्जुमा
1803ء
1803ء का साल दुनिया की तारीख़ में एक अजीब साल था। यूरोप में नेपोलियन अँग्रेज़ों के साथ जंगें लड़ रहा था और दुनिया के दूसरे कोने में अमरीका की सुप्रीम कोर्ट ने "मारबरी बनाम मेडिसन" के मुक़द्दमे में फ़ैसला दिया कि अगर हुकूमत आईन के ख़िलाफ़ कोई क़ानून बनाए तो अदालतें इस क़ानून को रद्द कर सकती हैं।
यही वो साल था जिस में दिल्ली का लाल क़िला उदास दिखाई देता था। कमज़ोर, लाचार और बूढ़ा। इस की अज़ीम-उश-शान दीवारें और आली शान मीनार भादों की चमकीली धूप में भी फीके पड़े थे। मराठों ने अँग्रेज़ों से जंग हार कर शहंशाह-ए-हिंदुस्तान को कंपनी बहादुर की पनाह में दे दिया था और अब शहंशाह-ए-हिंदुस्तान का वज़ीफ़ा कंपनी बहादुर ने देना था। ये ख़बर मिलने पर शाह आलम ने ज़म्रुद से कहा था कि वो सलजूक़ वज़ीर-ए-आज़म निज़ाम-उल-मुल्क तूसी की अज़ीम किताब "सियासत-नामा" में से बादशाह को वो वाक़िआ सुनाए जिस में जंग-ए-बलख़ हार कर उमर बिन लैस ने सिर्फ़ इतना कहा था कि "सुबह में अमीर था, और शाम को असीर"।
The Tomato in the Fridge
By
Tipu Salman Makhdoom
(Translated from Punjabi)
That's why I don't tell them I've recovered. They're all mad, you see. If they find out, they'll drive me mad again.
I had already begun to feel they suspected something. Sometimes, two or three of them would be whispering, and as soon as they saw me, they'd fall silent. And if I looked closely, they'd stare back intently.
ایک دن
ٹیپو سلمان مخدوم
)پنجابی سے ترجمہ(
ٹائی پکڑ کر اس نے گلے میں ڈالی اور گرہ لگانے سے پہلے فون اٹھا کر اوبر سے ٹیکسی منگوائی۔ ایپ نے کرائے کا اندازہ چار سو سے ساڑھے چار سو تک دیا۔ جوہر ٹاؤن سے مال روڈ تک کا فاصلہ تیرہ چودہ میل تو ہوگا ہی۔ اے سی والی گاڑی اسے گھر سے اٹھا کر پورے ٹشن سے وہاں پہنچانے والی تھی جہاں وہ کہے۔ مہذب ڈرائیور آگے اور صاحب بن کر وہ پیچھے۔ چار سو روپے ان ٹوروں کے لیے کوئی زیادہ تو نہیں تھے۔ ایپ نے بتایا کہ گاڑی تین منٹ میں پہنچ جائے گی۔ اس نے فون میز پر رکھ کر فٹافٹ ٹائی کی گرہ لگائی، موزے بوٹ پہنے اور اوپر سے کوٹ چڑھا کر ایک جیب میں پرس اور دوسری میں فون ڈالا اور باہر نکل گیا۔ باہر نکلتے ہی اس کا سامنا مالی سے ہو گیا۔
By
Tipu Salman Makhdoom
(Translated from
Punjabi)
The cigarette held between his two fingers looked like a cannon that had just fired. Just as a cannon, after shooting its ball, leaves behind only the thick smoke of curses, so too from the cigarette's tip, the smoke curled and danced, swirling around like Rumi's white-robed dervishes. Before he started the day's difficult work, the Lawyer Sahib was trying to relax after all the day's hard work. It was as if all the noise from the courts and the tough legal fights had flowed from his brain into his blood, then into his lungs. From there, with each breath of cigarette smoke, he seemed to be pushing out all those bad thoughts. His clerk had neatly stacked piles of case files on the table. Most of them were torn, old, and well-used, but there were some new envelopes too. This had been his routine for forty years; it was nothing unusual. All the cases were ready; he just needed a quick look to refresh his memory. Lighting another cigarette, he opened the files. He took puff after puff, turning the pages, and moving the completed files aside one by one.
Clay Pots
By
Shahzad Aslam
(Translated from Punjabi)
As the day dawned, a clamor filled the house. It felt less like a home and more like a chicken coop, where even the adults contributed to the din, squabbling like children. Relatives and friends had gathered, drawn by the scent of joy. Guests continued to arrive until evening. No wedding had taken place, nor had anyone returned from the holy pilgrimage of Hajj. Yet, it felt like a festival. Beneath this effervescent happiness, a bitter taste of separation lay hidden.
The Price of Blood
By
Shahzad Aslam
(Translated from Punjabi)
Ramadan lived in a cramped house in the narrow lanes of Krishan Nagar. From its solid, plastered walls, dirt would flake away ceaselessly, like blood seeping from an open sore. A small wound, left untended, festers into a painful boil. How long can one endure a life riddled with such afflictions? Perhaps even this house wished for its own demise.
A Life of Stone
By
Shahzad Aslam
(Translated from Punjabi)
The first ten years were a blur, lost to memory, but George Masih spent his last forty as a laborer, tending to crops and livestock. His dark skin blended with the buffaloes he cared for, who, recognizing him as one of their own, would lick his hands. His days, year after year, were as monotonous as dry wood. Though there was no real chance for change, he feared it. He even dreaded the changing seasons, from winter to summer and back again. Beyond his work as a farmhand, he knew no other skill, and the thought of losing even that filled him with constant dread. This fear eclipsed all others.
Saturn's Torment
By
Shahzad Aslam
Translated from Punjabi
Khayyam sat huddled inside his quilt in his room. Perhaps it was the chill, or perhaps a fear. If it was fear, then it lay frozen like ice amidst the room's silence and solitude. A stark, white fear. The sound of Khayyam's own weary breaths was no less than a clamor in his ears. His ears wished to hear nothing. In a world full of noise, there was nothing left worth hearing. The sounds pained his ears. The distinct fear of each of Khayyam's body parts coalesced, taking control of his mind.
